SỰ GIAO THOA GIỮA PHẬT GIÁO VÀ TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU CỦA NGƯỜI VIỆT < Diễn Đàn Hát Văn Việt Nam
Diễn Đàn Hát Văn Việt Nam
Nghiên cứu tín ngưỡng

SỰ GIAO THOA GIỮA PHẬT GIÁO VÀ TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU CỦA NGƯỜI VIỆT

SỰ GIAO THOA GIỮA PHẬT GIÁO VÀ TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU CỦA NGƯỜI VIỆT


Phật giáo du nhập vào nước ta khoảng những năm đầu công nguyên (cách ngày nay tầm 2000 năm) theo 2 con đường đó là đường biển và đường bộ. Thế kỷ thứ 6, Luy Lâu nay thuộc Thuận Thành, Bắc Ninh là trung tâm Phật giáo lớn nhất của Việt Nam. Theo sách Thiền Uyển Tập Anh có chép: “có hơn 20 ngọn bảo tháp, độ được hơn 500 vị Tăng và dịch được 15 bộ kinh”. Ngay sau khi du nhập vào nước ta Phật giáo đã tự điều chỉnh và biến đổi cho phù hợp với tín ngưỡng và tâm thức dân gian của người Việt bằng con đường phong tục hoá và dân gian hoá. Phật giáo đã nhanh chóng thu nạp các yếu tố trong hệ thống tín ngưỡng dân gian bản địa, đặc biệt là trong các tín ngưỡng nông nghiệp như tục thờ Mẹ, hay tục thờ Nữ thần và tục thờ Tứ Pháp để cho ra một hình thức Phật mới là Phật Mẫu, Phật Tứ Pháp. Đó là các vị Nữ thần hoá thân thành Phật Bà Quan Âm hay Phật Bà Tứ Pháp. Theo quan niệm dân gian thì hình tượng Phật mẫu Man Nương và Tứ Pháp ( là 4 người con gái của bà: Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện) ứng với hiện tượng Mây, Mưa, Sấm, Chớp trong tín ngưỡng nông nghiệp cổ. Như vậy hiện tượng tôn thờ Tứ Pháp trong Phật điện là kết quả của mối “Kết duyên” giữa Phật giáo với tín ngưỡng nông nghiệp bản địa. Ta thấy cho đến hiện nay, mỗi vị trong Tứ Pháp được thờ riêng dưới hình thức là một vị thần chủ ở mỗi chùa xuất hiện nhiều ở các tỉnh, thành có lịch sử thuần nông từ xa xưa như; Bắc Ninh, Hà Nội, Hưng Yên… Trong các lễ hội chùa thờ Tứ Pháp vẫn duy trì lễ tục rước nước của cư dân nông nghiệp, cầu mưa thuận gió hoà cho mùa màng tốt tươi. Rõ ràng tục thờ Mẫu và Tứ Pháp được đạo Phật dung nạp vào thờ trong chùa từ khá sớm, dưới dạng Phật Mẫu và Phật Tứ Pháp.
Theo thời gian lịch sử, khi Đạo giáo du nhập vào nước ta, tục thờ Mẫu tiếp tục được biến chuyển thành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, tứ phủ mang tính thuần Việt (Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thoải…).

Đến thế kỷ 16, xã hội phong kiến Đại Việt khi đó Nho giáo chiếm vị trí độc tôn, đã đè nặng thêm lên thân phận người phụ nữ thì trong đời sống tâm linh của cộng đồng người Việt lại xuất hiện thêm một linh hồn bất tử đó là vị Nữ thần – Mẫu Liễu Hạnh công chúa. Sự linh thiêng cao đạo của Người, cùng với việc ảnh hưởng của tín ngưỡng Tam phủ đã được dân gian bổ sung vào Thần điện để tôn thờ thành tín ngưỡng Tứ Phủ, Thánh Mẫu Liễu Hạnh được dân gian tôn vinh là vị Thần chủ trông coi cõi Trần gian. Có lẽ tín ngưỡng thờ Tứ Phủ hay thờ Mẫu dân gian nhanh chóng ăn sâu vào tâm thức dân gian của người dân Việt. Thánh Mẫu Liễu Hạnh cũng được dân gian coi như đồng nhất với Thánh Mẫu đệ Nhất.
Trong suốt quá trình hình thành và phát triển của mình, Đạo Phật và tín ngưỡng Thờ Mẫu dân gian luôn luôn gắn bó và có mối quan hệ tương giao với nhau, cùng nương tựa dung hoà và bổ sung cho nhau. Minh chứng đó là trong lễ hội Phủ Giầy tổ chức vào tháng 3 âm lịch hằng năm vẫn có những hội rước “Thỉnh Kinh” từ các Phủ tới các Chùa gần đó. Theo quan niệm dân gian thì đó là sự biểu hiện việc quy theo Phật của Thánh Mẫu Liễu Hạnh và cho đến bây giờ vẫn tồn tại câu tục ngữ: (Thánh Quy Phật, Đồng quy Tăng).

Theo tương truyền Thánh Mẫu đã chính thức tuyên bố: “ Ta là công chúa Quỳnh Hoa ở cung Tiên thấy đạo Phật từ bi, nên muốn quy y tụng niệm”. Cho đến vài trăm năm trở lại đây, tục thờ Mẫu đã lan nhanh ra khắp vùng châu thổ Bắc bộ và tiếp tục phát triển ở một phần Trung bộ và Nam bộ, đặc biệt ở Bắc bộ ngoài điện chính thờ Phật thì điện thờ Thánh Mẫu và Tứ Phủ vẫn song song tồn tại trong hầu hết các khuôn viên chùa cổ, phổ biến lối kiến trúc: Tiền Phật – Hậu Thánh. Đó là một đặc trưng quan trọng của ngôi chùa Việt. Đây là một cách lựa chọn khôn ngoan của đạo Phật khi lấy tín ngưỡng thờ Mẫu dân gian làm bạn đồng hành. Vì thế đạo Phật có điểm dựa vững chắc trong đời sống tâm linh ở cộng đồng người Việt. Bởi lẽ, tục thờ Mẫu từ xa xưa là một tín ngưỡng có hình thức và nội dung gần gũi với tư tưởng và tâm linh rộng rãi trong tâm thức dân gian Việt Nam.

Tổng hợp ngày 1/8/Canh Tý
Tác giả / Thầy Thích Đạo Tâm – Chùa Thần Quang Tự
(Vẫn hơi dài, cảm ơn quý vị đã đọc hết để phần nào hiểu thêm về Văn Hoá Việt Nam)

Bài viết liên quan

Dòng chảy nghi lễ hầu bóng từ Bắc vào Nam

Cuối Mùa Rơm

ĐÔI DÒNG TẢN MẠN VỀ TU ĐẠO VÀ THẦY TRÒ

admin

LÊ THẦN TÔNG , PHẬT GIÁO ĐÀNG NGOÀI , AN ĐÔNG NỘI ĐẠO TRÀNG VÀ TAM TỨ PHỦ .

admin

Bình luận

Để lại Bình luận

error: Content is protected !!