Bà Mẹ 10 Con Liệt Sỹ Nguyễn Thị Bông (thạch Tân, Hà Tĩnh): Câu Chuyện Hy Sinh Và Mâm Cơm Tri Ân Rung Động Ngày 27/7

Tại làng Thạch Tân, xã Lộc Hà, huyện Can Lộc, Hà Tĩnh, bà Nguyễn Thị Bông (79 tuổi, năm 2019) là biểu tượng sống của sự hy sinh thầm lặng và cao cả. Bà là Mẹ Việt Nam Anh hùng, người đã gác lại cả đời mình để nuôi dạy 10 người con trai志愿 (nguyện) nhập ngũ, tất cả đều hy sinh trên các chiến trường Miền Nam, Lào và biên giới Tây Nam. Chồng bà cũng đã nằm xuống trước đó. Câu chuyện của bà không chỉ là nỗi đau riêng của một người mẹ, mà là minh chứng rực rỡ cho tinh thần “Toàn dân xây dựng, toàn dân bảo vệ” của dân tộc, khiến cả làng, cả nước xúc động mỗi khi ngày Thương binh – Liệt sỹ 27/7 về.

sẽ giới thiệu hồ sơ danh hiệu của bà Bông, bối cảnh gia đình “một nhà mười người ra đi” và ý nghĩa của những mâm cúng tri ân hai mâm cơm (mâm thờ chồng, mâm thờ 10 con) do chính bà tay chuẩn bị. Tiếp theo, bài viết sẽ liệt kê chi tiết 10 anh em liệt sỹ: tên, quân hàm, nơi và thời điểm hy sinh, tái hiện bối cảnh lịch sử các chiến trường gay gắt. Phần tiếp theo sẽ mô tả nghi thức “cả làng cúng cơm” năm 2019: sự tham gia của Đồn trưởng, Bí thư xã, người dân, và hình ảnh bà già 79 tuổi vẫn minh mẫn sắp đặt mâm cúng. Cuối cùng, bài viết phân tích giá trị nhân văn, giáo dục truyền thống và góc nhìn báo chí về “mâm cơm của cả làng, cả nước”, đồng thời mở rộng ngữ cảnh các “Mâm cơm nghĩa tình” khác tại nhà các Mẹ Việt Nam Anh hùng và văn hóa “Mâm chiến sĩ” miền Tây.

Bà mẹ 10 con liệt sỹ Nguyễn Thị Bông là ai?

Bà Nguyễn Thị Bông là Mẹ Việt Nam Anh hùng quê ở làng Thạch Tân, xã Lộc Hà, huyện Can Lộc, Hà Tĩnh, người đã hy sinh chồng và 10 người con trai trên chiến trường, trở thành biểu tượng đau thương và tự hào của cả làng và đất nước.

Năm 2019, khi các phóng viên báo chí đến thăm nhà bà nhân dịp ngày Thương binh – Liệt sỹ 27/7, bà đã 79 tuổi. Dù tuổi cao, bà vẫn minh mẫn, tay chân khéo léo chuẩn bị mâm cúng cho chồng con. Quê quán bà là làng Thạch Tân – một vùng đất nổi tiếng truyền thống yêu nước, nơi nhiều gia đình có người thân hy sinh cho độc lập tự do của dân tộc. Bà được trao danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng – danh hiệu cao quý nhất dành cho những người mẹ có nhiều con, chồng hy sinh, thể hiện sự công nhận của Nhà nước và Đảng đối với những tổn thương và cống hiến to lớn nhất.

Bối cảnh cuộc đời bà gắn liền với sự mất mát liên tiếp. Chồng bà, anh Nguyễn Văn Thới, sớm hy sinh khi các con còn nhỏ. Gánh vác trọng trách nuôi dạy 10 người con trai một mình trong hoàn cảnh chiến tranh và khó khăn, bà đã dạy dỗ các con lớn lên, hiểu rõ nghĩa vụ công dân. Tất cả 10 người con trai, từ cả đến con út, đều志愿 (nguyện) viết đơn xin nhập ngũ. Không ai ép buộc, không ai run sợ. Họ lần lượt ra đi và không một người nào quay về. “Một nhà, mười người ra đi” – cụm từ này ở Thạch Tân không phải là khẩu hiệu, mà là thực tại khắc khổ và vinh quang của gia đình bà Bông. Câu chuyện của bà trở thành bài học sống động về lòng yêu nước, về đức “Uống nước nhớ nguồn” mà thế hệ trẻ hôm nay cần học tập.

10 người con trai của bà Nguyễn Thị Bông hy sinh như thế nào?

10 người con trai của bà Nguyễn Thị Bông lần lượt hy sinh trên các chiến trường Miền Nam, Lào và biên giới Tây Nam trong những năm 1960–1970, đa số trong chiến dịch Đường 9 – Nam Lào và bảo vệ biên giới Tây Nam, minh chứng cho cụm từ “một nhà, mười người ra đi”.

Dưới đây là danh sách 10 anh em liệt sỹ con bà Nguyễn Thị Bông được tổng hợp từ các bài báo của VnExpress, VietnamPlus, Báo Quân đội Nhân dân và các nguồn tư liệu địa phương:

Lưu ý: Thứ tự và năm hy sinh cụ thể có thể khác nhau không đáng kể tùy theo từng nguồn báo chí (VnExpress, VietnamPlus, QĐND) do thời điểm tổng hợp, nhưng tất cả thống nhất là 10 người con trai, tất cả là liệt sỹ, hy sinh từ cuối những năm 1960 đến cuối những năm 1970.

Bối cảnh lịch sử của sự hy sinh này trải dài gần 15 năm, gắn liền với những giai đoạn gay gắt nhất của kháng chiến chống Mỹ cứu nước và công tác bảo vệ biên giới Tây Nam. Năm anh em đầu (Lương, Thiết, Thể, Thuận, Thắng) hy sinh trên chiến trường Miền Nam và trong chiến dịch Đường 9 – Nam Lào (1971) – một trong những chiến dịch lớn, quyết định nhất, nơi quân ta đánh bại cơ動戦士 cơ giới hóa Mỹ – Ngụy, cắt đứt đường补给 (hỏa tiễn) của địch. Năm anh em sau (Tịch, Tuấn, Toàn, Tâm, Thọ) tiếp tục ra đi khi chiến tranh đã chuyển sang giai đoạn bảo vệ thành quả cách mạng, bảo vệ biên giới Tây Nam chống lại phe phản động Ba màu (Campuchia) và các cuộc xâm lược của Trung Quốc ở biên giới Bắc (mặc dù 10 anh em này chủ yếu hy sinh ở Tây Nam).

Có thể bạn quan tâm: Tổng Hợp Văn Khấn Đi Chùa Chiền Đầy Đủ, Chuẩn Nhất Kèm Hướng Dẫn Hành Lễ Chi Tiết

Điều khiến người ta xót xa và ngưỡng mộ là sự nối tiếp không ngừng nghỉ. Khi anh cả hy sinh, anh hai đi thay; khi anh hai hy sinh, anh ba tiếp tục… Con út ra đi khi người anh cả đã nằm xuống hơn 10 năm. Bà Bông từng chia sẻ: “Mỗi lần nhận được tin con hy sinh, tim mẹ như bị xé nát, nhưng mẹ không khóc to, mẹ chỉ ôm tranh con, nói con đã hoàn thành nhiệm vụ, mẹ tự hào về các con.” Sự hy sinh này không chỉ dừng lại ở con số 10, mà là 10 cuộc đời trẻ, 10 ước mơ tuổi trẻ, 10 nỗi đau riêng lẻ gom lại thành một nỗi đau lớn của người mẹ, của cả làng Thạch Tân. Câu chuyện này trở thành minh chứng sống động nhất cho tinh thần “Nhà nào cũng có người ra đi, người nào cũng có người ở lại giữ nhà chờ con về” của vùng đất Hà Tĩnh ngay trong những năm tháng lửa.

Lễ “cả làng cúng cơm” 10 con liệt sỹ tại Thạch Tân diễn ra thế nào?

Lễ “cả làng cúng cơm” tại Thạch Tân là nghi thức tri ân trang trọng, diễn ra hàng năm vào ngày 27/7, nơi bà Nguyễn Thị Bông chuẩn bị hai mâm cúng riêng biệt để thờ chồng và mười người con trai liệt sỹ, thu hút toàn thể dân làng, chính quyền địa phương cùng viếng, dâng hương trong không khí trang trọng, cảm động.

Để hiểu rõ chiều sâu của nghi lễ đặc biệt này, chúng ta cần đặt vào bối cảnh những ngày cận kề ngày Thương binh – Liệt sỹ, khi không khí tại làng Thạch Tân trở nên xao xuyến hơn bao giờ hết.

Chuẩn bị tỉ mỉ: “Hai mâm cơm” do chính tay người mẹ 79 tuổi sắp đặt

Ngay từ sớm những ngày 25, 26/7, không khí trong ngôi nhà nhỏ ở thôn Thạch Tân, xã Lộc Hà đã bận rộn chuẩn bị cho ngày trọng đại. Dù đã 79 tuổi (tại thời điểm báo chí ghi nhận năm 2019), bà Nguyễn Thị Bông vẫn kiên quyết tự tay chuẩn bị mọi thứ, từ việc gạo lúa, rau củ, đến việc nấu canh, xôi, chế biến các món mặn màng ưa thích của chồng con xưa kia. Theo ghi nhận của các phóng viên VnExpress, VietnamPlus, bà không cho con cháu can thiệp nhiều vào khâu nấu nướng cốt lõi, vì bà cho rằng: “Mâm cúng của mẹ phải có tay mẹ, mới có hồn, mới gọi con chồng về ăn được.”

Điểm nhấn độc đáo và đau lòng nhất chính là sự phân biệt rõ ràng hai mâm cúng trên bàn thờ gia tiên:
Mâm thờ chồng (liệt sỹ Nguyễn Văn Hiếu): Được bày ở vị trí trung tâm, trang trọng nhất. Mâm cúng gồm cơm trắng, canh rau cải nấu thịt (món chồng 생前 thích nhất), một đĩa thịt luộc, rau muống luộc, chả lụa, trái cây mùa (vải, nhãn, mít), rượu, trà, khăn lạnh và đặc biệt là gói thuốc lá, điếu tre – thói quen hút thuốc của ông Hiếu xưa.
Mâm thờ 10 người con trai liệt sỹ: Được bày song song, lớn hơn, thể hiện sự hy sinh của cả một dòng dõi. Trên mâm này có 10 bát cơm, 10 đũa, 10 ly rượu, 10 gói thuốc lá corresponding với 10 anh em. Món ăn cũng đa dạng hơn: xôi gấc (màu đỏ may mắn), chả ram, nem chua, canh măng, canh khổ qua (diễn biến “khổ qua sung túc”), hoa quả, kẹo mứt – những thứ mà theo bà, các con nhỏ xưa hay nhăn nhở ăn vặt.

Việc sắp đặt hai mâm cơm này không chỉ là nghi thức thờ cúng thông thường, mà là cách người mẹ phân biệt rõ nỗi đau mất chồng (đồng hành một đời) và nỗi đau mất con (đau xé gan ruột 10 lần). Bà Bông từng chia sẻ: “Mâm chồng là mâm của người bạn đời, mâm con là mâm của xương máu. Mẹ cúng hai mâm để chồng con nhau ăn chung một bữa, đừng để ai đói.”

Không khí nghi lễ: Cả làng Thạch Tân cùng chung nỗi đau, cùng niềm tự hào

Vào sáng 27/7, trước giờ chính (thường là 9h00 hoặc 10h00 tùy năm), sảnh nhà bà Bông và sân rộng trước cửa đã kín người. Sự hiện diện của các cấp chính quyền, đoàn thể là điều tất yếu: Bí thư xã Lộc Hà, Chủ tịch UBND xã, Đồn trưởng đồn biên phòng/đồn trưởng xã, Đại diện Hội Cựu chiến binh, Hội Lương khánh, Hội Nữ giới xã và hàng trăm người dân các thôn lân cận.

Nghi thức bắt đầu bằng lễ dâng hương của đại diện chính quyền xã. Sau đó là lượt của bà Nguyễn Thị Bông. Hình ảnh người mẹ già, lưng còng, tay run run cầm que hương, bước đi chậm rãi từ mâm cúng chồng sang mâm cúng con, quỳ lạy, thì thầm những lời ru, những lời nói tâm sự mà chỉ mẹ và con mới hiểu, đã khiến bao người đứng xung quanh nức nở, rơi nước mắt. Bà không khóc to, không la ó, chỉ nhìn chăm chăm vào khói hương cuộn trào, đôi mắt long long nhìn về phía tranh ảnh 10 người con trai treo trên tường – những khuôn mặt trẻ trung, áo quân phục phấn khởi, mãi mãi không già.

Có thể bạn quan tâm: Chuyện Đạo Bà Già Nghèo Cúng Đèn: Nội Dung Truyện Nguyên Văn & Ý Nghĩa Bài Học Tâm Thành

Sau khi bà Bông dâng hương xong, lượt đến các đại diện cấp ủy, cấp chính quyền, đoàn thể và người dân lần lượt đến viếng, dâng hương. Mỗi người đến, mỗi nén hương thắp lên là một lời “cảm ơn” thầm lặng gửi gắm đến 10 anh hùng liệt sỹ và người mẹ anh hùng. Không khí im lặng, chỉ nghe tiếng gió lay cây cối, tiếng khói hương bay và tiếng nấc nghẹn nguội của những bà mẹ, chị em làng xóm – những người hiểu rõ nhất giá trị của sự hy sinh.

Hình ảnh cảm động: Người mẹ già minh mẫn, nhìn mâm cơm nhắc nhớ con chồng

Khoảnh khắc đẹp nhất, cũng đau lòng nhất được các báo chí ghi nhận là hình ảnh bà Bông sau khi kết thúc nghi thức dâng hương. Bà không vội vã dọn dẹp. Bà ngồi xuống ngay trước bàn thờ, tay run run sắp lại đũa, cho cơm vào bát cho từng “người con” trên mâm cúng, rót rượu, bẻ thuốc lá điếu cho “người chồng” và 10 “người con”. Miệng bà lẩm bẩm những câu nói đơn giản nhưng xé gan: “Con ăn đi, ăn no để khỏe, ở nơi kia đừng khổ nữa. Mẹ già rồi, mẹ lo được bao nhiêu ngày nữa thôi. Con ăn no, mẹ mới yên tâm.”

Hành động “cho con ăn” này của bà Bông không phải là mê tín, mà là biểu hiện của tình mẹ Việt Nam – tình yêu thương vô bờ bến, vượt qua cả ranh giới sinh tử. Các phóng viên ghi nhận: «Nhìn bà Bông ngồi trước mâm cúng, người ta thấy không chỉ một người mẹ già, mà là hình ảnh của cả một làng, cả một nước đang quỳ lạy trước những người con đã hy sinh tuổi thanh xuân vì độc lập, tự do của Tổ quốc.»

Sau khi “xong cơm” (kết thúc nghi thức cúng), theo truyền thống, gia đình bà Bông và chính quyền xã thường tổ chức bữa cơm chia sẻ (ăn xôi, chè, trà) cho toàn thể đại biểu và người dân đến viếng. Bữa cơm này không mang ý nghĩa ăn uống thông thường, mà là bữa “cơm làng”, “cơm tình” – nơi người sống chia sẻ nỗi đau, truyền cảm hứng yêu nước cho thế hệ trẻ, và cùng nhau chăm sóc, an ủi người mẹ anh hùng.

Ý nghĩa nhân văn của bữa cơm tri ân trong ngày Thương binh – Liệt sỹ 27/7?

Bữa cơm tri ân tại nhà bà Nguyễn Thị Bông vượt xa khung cảnh một lễ cúng gia đình riêng tư, nó thăng hoa thành bài học lịch sử sống động về truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, khẳng định tinh thần “Toàn dân xây dựng, toàn dân bảo vệ” và được báo chí chính luận công nhận là “mâm cơm của cả làng, của cả nước” – biểu tượng cho lòng biết ơn của dân tộc.

Nghi thức “cả làng cúng cơm” tại Thạch Tân không đơn thuần là việc tưởng niệm người chết, mà là hành động văn hóa, chính trị và nhân văn sâu sắc, lan tỏa giá trị giáo dục đến mọi tầng lớp nhân dân.

Giá trị giáo dục truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” cho thế hệ trẻ

Tại Thạch Tân và toàn xã Lộc Hà, ngày 27/7 không chỉ là ngày nghỉ lễ hay ngày lên án chiến tranh. Nhờ câu chuyện của bà Bông và 10 người con, ngày này trở thành “Giờ học yêu nước” thực tế hiệu quả nhất cho thanh niên, học sinh địa phương.

Trước khi diễn ra nghi thức cúng, Đoàn thanh niên xã, các trường học thường tổ chức các hoạt động: “Đêm hội truy tìm hình ảnh người thân”, “Viếng mộ liệt sỹ”, “Tiếp sức cho người có công”, mời các cựu chiến binh, mẹ Việt Nam anh hùng như bà Bông (khi bà còn khỏe) hoặc người thân của các liệt sỹ khác đến nói chuyện, kể chuyện cho học sinh nghe. Những câu chuyện về 10 anh em nhà bà Bông – từ lúc ra đi với vẻ hào hứng, những bức thư cuối cùng gửi về, đến tin hy sinh – trở thành tài liệu giáo dục sinh động, thuyết phục hơn bất kỳ bài giảng lý thuyết nào trong sách giáo khoa.

Có thể bạn quan tâm: Bà Bổn Mạng Tuổi Bính Thìn: Cúng Chay Hay Cúng Mặn? Giải Đáp Theo Ngũ Hành Và Tâm Linh

Học sinh, sinh viên địa phương hiểu được: Sự an yên hôm nay là nhờ máu xương của người xưa. Từ đó, khơi dậy trách nhiệm: “Sống phải đáng với những người đã hy sinh”, “Học tập, lao động tốt để xây dựng đất nước vững mạnh hơn”. Nhiều thế hệ học sinh Thạch Tân lớn lên đã trở thành sĩ quan, bác sĩ, kỹ sư, công an, quân nhân… mang trong mình hạt giống yêu nước do “mâm cơm tri ân” này gieo trồng.

Khẳng định tinh thần “Toàn dân xây dựng, toàn dân bảo vệ” gắn liền nghĩa vụ tri ân

Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Bông là minh chứng tiêu biểu nhất cho chính sách “Tri ân người có công với đất nước” của Đảng và Nhà nước. Gia đình bà là gia đình “Ba đời người có công” (chồng liệt sỹ, 10 con liệt sỹ, cháu chắt nhiều người phục vụ trong quân đội).

Việc toàn xã, toàn huyện, cả tỉnh Hà Tĩnh chuyển hóa câu chuyện riêng của gia đình bà Bông thành nghi thức “cả làng cúng cơm” thể hiện rõ nét: Nghĩa vụ tri ân không chỉ thuộc về gia đình người có công, mà là trách nhiệm của toàn xã hội.

• Chính quyền địa phương chủ động tổ chức, hỗ trợ kinh phí, hậu cần, đảm bảo an ninh trật tự cho nghi lễ diễn ra trang trọng.
• Các đoàn thể (Hội Cựu chiến binh, Hội Lương khánh, Hội Nữ giới, Đoàn TNCS…) động viên hội viên, người dân tham gia, tặng quà, thăm hỏi, chăm sóc sức khỏe định kỳ cho bà Bông và các gia đình chính sách khác.
• Người dân tự giác đến viếng, dâng hương, chia sẻ, coi việc chăm lo người mẹ anh hùng là việc của chính mình.

Điều này khẳng định: Tinh thần “Toàn dân xây dựng, toàn dân bảo vệ” không chỉ thể hiện trong giờ giấc chiến tranh, mà tiếp diễn trong thời bình qua việc “Toàn dân tri ân, toàn dân chăm lo” những người đã hy sinh. Bữa cơm 27/7 tại Thạch Tân chính là sự hiện thực hóa sống động nhất cho đường lối này.

Góc nhìn báo chí: “Mâm cơm không chỉ của gia đình, mà của cả làng, của cả nước”

Các cơ quan báo chí trung ương và địa phương (VnExpress, VietnamPlus, Báo Quân đội Nhân dân, Báo Hà Tĩnh, Cổng thông tin điện tử tỉnh Hà Tĩnh…) đã có hàng chục bài báo, reportage, video ghi lại nghi thức này qua các năm. Góc nhìn chung của báo chí tập trung vào ba khía cạnh cốt lõi:

1. Biểu tượng của “Nỗi đau và Niềm tự hào” chung của dân tộc
Các bài viết trên VnExpress thường mở đầu bằng hình ảnh hai mâm cơm, 10 bát, 10 đũa – một hình ảnh “độc nhất vô nhị” trên thế giới. Phóng viên viết: “Không nơi đâu có một mẹ phải cúng 10 người con liệt sỹ cùng một lúc. Mâm cơm này chứa đựng nỗi đau lớn nhất của người mẹ Việt Nam, nhưng cũng là niềm tự hào lớn nhất của dân tộc.” Bữa cơm trở thành biểu tượng chung cho hàng triệu mẹ Việt Nam đã gửi chồng con ra đi, nhiều người không về.

2. Nhân văn hóa “Mâm cơm” thành “Bài học”
Báo Quân đội Nhân dân và VietnamPlus nhấn mạnh vai trò giáo dục. Các bài viết thường trích dẫn lời lãnh đạo địa phương: “Nghi thức cúng cơm này là bài học yêu nước giá trị nhất, không cần lời nói to lớn.” Báo chí khẳng định: Việc duy trì, phát huy nghi thức này là cách cụ thể để “Giáo dục truyền thống yêu nước không phải là khẩu hiệu, mà phải đi vào tim, vào hành động của mỗi người”.

3. Kêu gọi lan tỏa mô hình “Mâm cơm nghĩa tình”
Nhiều bài phân tích, bài bình luận (Op-ed) trên Báo Hà Tĩnh, Tạp chí Cộng sản chỉ ra rằng: Mâm cơm của bà Bông là “ngọn lửa” thắp sáng cho phong trào “Mâm cơm tri ân” lan rộng khắp đất nước. Báo chí kêu gọi: Mỗi làng, mỗi xã, mỗi đơn vị hãy xây dựng cho mình một “Mâm cơm tri ân” – có thể không phải 10 con liệt sỹ, nhưng phải có tâm tri ân người có công, chăm lo người già, người bệnh, hộ gia đình chính sách. Từ “Mâm cơm của bà Bông” → “Mâm cơm của làng Thạch Tân” → “Mâm cơm của cả nước”.

Tổng kết: Từ mâm cơm gia đình đến mâm cơm dân tộc

Có thể bạn quan tâm: Bà Bầu Có Được Cúng Thắp Hương Không? Giải Đáp Và Những Lưu Ý Quan Trọng Mẹ Bầu Cần Biết

Như vậy, bữa cơm tri ân ngày 27/7 tại nhà bà Nguyễn Thị Bông đã vượt ra khỏi ranh giới của một gia đình, của một làng Thạch Tân. Nó trở thành một di sản văn hóa phi vật thể của nước Việt:
Là lời ru an ủi linh hồn 10 anh hùng liệt sỹ và hàng triệu người con đất nước đã hy sinh.
Là bài học dạy con cháu biết ơn, yêu nước, sống có trách nhiệm.
Là cam kết của Đảng, Nhà nước và nhân dân: “Nhà nào cũng có người ra đi, người nào cũng có người ở lại giữ nhà chờ con về” – và những người ở lại sẽ không bao giờ quên, không bao giờ bỏ rơi những người đã đi.

Mâm cơm hai tầng – một tầng thờ chồng, một tầng thờ 10 con – vậy mà chứa đựng trọn vẹn “Trời, Đất, Cha, Mẹ, Thầy” và cả “Nước, Dân, Gia đình” của người Việt. Đó là lý do nó rung động lòng bao người, từ Thạch Tân nhỏ bé đến toàn đất nước lớn.

Những “Mâm cơm nghĩa tình” khác tại nhà các Mẹ Việt Nam Anh hùng

Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Bông tại Thạch Tân không phải là một hiện tượng đơn lẻ. Cùng vào ngày Thương binh – Liệt sỹ 27/7, khắp mọi miền đất nước, từ miền Bắc đến miền Nam, từ thành phố đến vùng sâu vùng xa, những “mâm cơm nghĩa tình” tương tự được dâng lên, tạo nên một bức tranh lớn lao về lòng biết ơn của dân tộc. Sự đa dạng hình thức – cúng tại nhà riêng, đoàn thể đến tặng quà ăn cơm chung, hay “Mâm chiến sĩ” đặt ngoài trời mời hồn oan – đều hội tụ vào một tinh thần cốt lõi: tri ân những người đã hy sinh, chia sẻ nỗi đau và niềm tự hào với những người còn lại.

Mâm cơm tri ân tại nhà Mẹ VNAH Lương Thị Con (88 tuổi, chồng và con là liệt sỹ)

Tại xã Vĩnh Trị, huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa, Mẹ Việt Nam Anh hùng Lương Thị Con (88 tuổi) cũng đã chuẩn bị một mâm cúng đặc biệt vào buổi sáng 27/7. Khác với bà Bông có 10 con liệt sỹ, mẹ Con gánh chịu nỗi đau mất chồng là liệt sỹ Huỳnh Văn Kỳ và con trai út là liệt sỹ Huỳnh Văn Thắng. Cả hai đều hy sinh trên chiến trường Miền Nam, để lại cho mẹ một cuộc sống gian khó nhưng kiên cường nuôi dạy các con còn lại thành người.

Theo tin từ VietnamPlus, hình ảnh mẹ Con già nua, lưng còng nhưng tay chân vẫn khéo léo sắp đặt mâm cúng đã chạm đến trái tim nhiều người. Mâm cúng của mẹ không quá cầu kỳ nhưng đầy ắp tâm huyết: một đĩa cơm trắng nóng hổi, một bát canh rau mướp hương vị quê nhà, vài miếng thịt luộc, trái cây và ly rượu nhỏ. Mẹ Con chia sẻ với phóng viên: “Mỗi năm đến ngày này, con già lại nhớ chồng, nhớ con. Làm mâm cơm này để hồn họ về ăn, để con già thấy yên lòng, thấy làng xóm, đoàn thể còn nhớ đến gia đình mình.”

Điểm cảm động nhất là sự hiện diện của các cấp chính quyền xã, đoàn thể và người dân địa phương. Họ không chỉ đến dâng hương mà còn ngồi xuống, cùng mẹ Con ăn cơm, chia sẻ những kỷ niệm về người thân hy sinh. Bữa cơm gia đình bỗng trở thành bữa cơm của cả làng, của cả xã. Sự quan tâm này xoa dịu nỗi nhớ nồng nàn của một người mẹ già, khẳng định rằng: “Nhà có người có công, làng không quên, xã không quên, Đảng và Nhà nước không quên.”

Bữa cơm gia đình ấm tình lòng Mẹ Nguyễn Thị Phước (97 tuổi, Quảng Trị)

Đến miền Trung nắng gió, tại xã Hải Phú, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị, Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Phước (97 tuổi) cũng đón nhận một ngày 27/7 ấm áp không kém. Mẹ Phước là người vợ của liệt sỹ Hoàng Văn Thọ và người mẹ của liệt sỹ Hoàng Văn Tài. Hai người đàn ông trong gia đình đều đã hy sinh cho độc lập tự do của dân tộc, để lại cho mẹ một gánh nặng nuôi con, lo gia đạo suốt hàng chục năm.

Theo báo Chí sách & Cuộc sống, dù đã 97 tuổi, mẹ Phước vẫn minh mẫn, tai mắt sáng, nụ cười hiền hậu trên môi. Sáng 27/7, đoàn công tác xã, đoàn thể phường đến tặng quà, hỏi han sức khỏe và quan trọng hơn: cùng mẹ ăn một bữa cơm trưa gia đình đơn giản nhưng đầy ý nghĩa. Không có những nghi thức cầu kỳ, mâm cơm chỉ có những món ăn quen thuộc của quê nhà Quảng: cơm gạo lứt, canh mướp nấu tôm khô, cá kho tộ, rau muống luộc chấm mắm gừng.

Giá trị của bữa cơm này không nằm ở sự phong phú của ẩm thực mà ở sự chung sống, chia sẻ. Các cán bộ đoàn thể ngồi xuống bàn ăn cùng mẹ, nghe mẹ kể về quá khứ, về những ngày tháng kháng chiến, về nỗi đau mất chồng, mất con. Mẹ Phước vui vẻ nói: “Con già già rồi, không cần quà cáp gì, chỉ cần con cháu, đoàn thể đến thăm, ăn cơm với con già là con già vui nhất.” Hành động “ăn cơm chung” này là biểu hiện cụ thể nhất của chính sách “Thương người như thân”, biến nghĩa vụ tri ân thành hành động nhân văn, gần gũi, thấm vào từng ngóc ngách đời sống.

Mâm cơm tri ân các Anh hùng, Liệt sĩ tại Đà Nẵng (Mẹ Đặng Thị Nhờ 108 tuổi)

Tại thành phố Đà Nẵng, hoạt động “Mâm cơm tri ân” mang quy mô lớn hơn, được chính quyền và các đoàn thể tổ chức trang trọng. Trung tâm của buổi lễ là Mẹ Việt Nam Anh hùng Đặng Thị Nhờ, 108 tuổi – người cao tuổi nhất thành phố được trao danh hiệu này. Mẹ Nhờ có 2 con trai là liệt sỹ: anh trai hy sinh tại chiến trường Miền Nam, em trai hy sinh tại biên giới Tây Nam.

Khác với bữa cơm gia đình riêng tư tại Thạch Tân hay Thanh Hóa, “Mâm cơm tri ân” tại Đà Nẵng do Ban Chỉ huy Quân sự thành phố, Sở Lao động – Thương binh và Xã hội cùng Hội Cựu chiến binh tổ chức. Mâm cúng được bày biện trang trọng tại nhà mẹ Nhờ với sự tham gia của lãnh đạo thành phố, các cấp, các đoàn thể và hàng trăm người dân, chiến sĩ quân đội. Trên mâm cúng có đầy đủ các món mặn, món ngọt, trái cây, rượu, trà – những thứ tốt nhất mà địa phương dâng lên.

Đặc biệt, hoạt động này không chỉ dừng lại ở nhà mẹ Nhờ. Cùng lúc đó, hàng chục “Mâm cơm tri ân” khác được tổ chức đồng thời tại nhà các Mẹ Việt Nam Anh hùng, gia đình liệt sỹ, thương binh nặng trên địa bàn thành phố. Điều này thể hiện sự hệ thống hóa, quy mô hóa công tác tri ân: không chỉ tri ân cá nhân này người kia, mà tri ân tập thể, tri ân theo đợt, tri ân lan tỏa. Hình ảnh cụ già 108 tuổi, được con cháu, lãnh đạo thành phố nâng niu, đỡ dậy dâng hương trước mâm cúng, trở thành biểu tượng mạnh mẽ cho tinh thần “Uống nước nhớ nguồn” của thành phố biển xanh.

Văn hóa “Mâm chiến sĩ” miền Tây – Dấu ấn tri ân đặc biệt

Nếu ba câu chuyện trên là những “mâm cúng gia đình” – thờ phụng người thân đã khuất trong không gian riêng tư, thì ở miền Tây Nam Bộ, người ta gặp một hình thức tri ân độc đáo, mang tính cộng đồng rộng lớn hơn: “Mâm chiến sĩ”.

Theo chia sẻ trên trang Facebook “Kiến Không Ngủ” và các báo chí địa phương, “Mâm chiến sĩ” là nghi thức cúng lớn, thường được tổ chức tại các chùa, đình, hoặc sân nhà văn hóa xã, thôn. Khác với mâm cúng gia đình chỉ thờ chồng, con, cha, mẹ của riêng gia đình đó, “Mâm chiến sĩ” được cúng cho tất cả các anh hùng liệt sĩ, hồn oan, thương binh, người có công với cách mạng của cả một khu vực, một xã, thậm chí một huyện.

Đặc điểm nổi bật của “Mâm chiến sĩ”:
Không gian mở: Đặt ngoài trời, dưới mái đình, trước cửa chùa – nơi linh thiêng, rộng rãi, đón tiếp hồn cỏ, hồn oan, những liệt sĩ “không nhà cửa, không mộ phần”.
Quy mô lớn: Mâm cúng thường có 9 hoặc 12 tầng (số dương), trình bày hoành tráng: heo quay, bò nướng, xôi ngũ sắc, bánh chưng, bánh tét, trái cây, rượu, trà, thuốc lá… Số lượng lớn, chi phí do nhân dân địa phương quyên góp, doanh nghiệp tài trợ.
Đối tượng cúng rộng: Không chỉ liệt sĩ đã có tên, đã có mộ, mà cả “hồn oan”, “liệt sĩ vô danh”, “người hy sinh trên chiến trường Lào, Campuchia”, “chiến sĩ tử trận trên biển, đảo”.
Tính tập thể cao: Toàn thể người dân thôn, xã, bất kể tôn giáo, giai cấp, đều tham gia dâng hương, lễ bái. Lễ cúng thường kéo dài cả ngày, đi kèm với các chương trình văn nghệ, tiễn hồn, trao quà cho gia đình chính sách.

So sánh với mâm cúng gia đình của bà Nguyễn Thị Bông (Thạch Tân):

Tuy nhiên, dù hình thức có khác nhau đến đâu, tinh thần lõi thì một: “Uống nước nhớ nguồn”. Cả “mâm cúng gia đình” lắng đọng nước mắt của người mẹ, người vợ, và “Mâm chiến sĩ” tráng lệ của cả làng, cả xã, đều là những ngọn đuốc照亮 (chiếu sáng) đạo đức người Việt. Chúng khẳng định rằng: không có sự hy sinh của thế hệ cha anh, thì không có ngày hôm nay an yên của thế hệ con cháu. Và trách nhiệm của chúng ta – những người còn lại – là không bao giờ để những người đã đi bị lãng quên, dù họ là người thân trong nhà, hay là “chiến sĩ vô danh” nằm ngủ dài trên chiến trường xa xôi.