Đền Quán Cháo, Đền Dâu

Thảo luận trong 'Di tích và Danh thắng' bắt đầu bởi mantico, 15/3/19.

Lượt xem: 808

  1. mantico

    mantico Quản Trị Website

    Quán Cháo - Đền Dâu - Đồng Giao – Tam Điệp là những địa danh thân thương đã đi vào lịch sử và ca dao cổ một thời được không ít người trong và ngoài nước biết đến. Đền Quán Cháo thuộc địa phận phường Tây Sơn, thành phố Tam Điệp tỉnh Ninh Bình, đền có tên chữ là Chúc Sơn Tiên Từ (nghĩa là: Đền Tiên núi Cháo) thờ Liễu Hạnh Công chúa – một trong tứ bất tử của điện thần Việt Nam. Tương truyền Mẫu Liễu hiển linh thành bà chủ quán nước để phục vụ khách qua đường, Khi vua Quang Trung kéo quân ra Bắc phá giặc Mãn Thanh vào cuối năm 1788, Bà đã nấu cháo khao quân, sau ngày thắng trận trở về nhà vua cho lập đền và đặt tên như hiện nay.

    Đền Quán Cháo được xây dựng lại gần đây, nguyên đầu tiên đền nằm bên đường Thiên Lý (quốc lộ 1A ngày nay), sau đó chuyển lên đỉnh đồi và được làm lại như ngày nay.

    Phía trước sân đền là tấm bia ghi lại năm tháng trùng tu đền vào năm Tự Đức thứ 7(1854), bia đá cao 1m rộng 0,7m dày 0,19m do Tuần phủ Ninh Bình Tôn Thất Tĩnh cho tạc. Đền được bao quanh bởi tường hoa, trước sân đền có đắp cảnh núi Ngũ Hành Sơn. Đền có kiến trúc theo lối chữ “nhị”(=) và hậu cung hình chuôi vồ. Trên mái trước đền là hình lưỡng long chầu nguyệt và đắp nổi 4 chữ “Chúc Sơn Tiên Từ (đền Tiên Núi Cháo). Phía trước sân đền còn tấm bia ghi lại năm tháng trùng tu đền vào năm Tự Đức thứ 7 (1854), bia đá cao 1m rộng 0,7m do Trần phủ Ninh Bình Tôn Thất Tĩnh cho tạc, cửa đền có đôi câu đối ca ngợi công đức của Mẫu:

    Đại Việt triều bao điển vạn cổ thanh linh

    Thăng Long quảng chiến công nhất tràng oanh liệt

    (Nghĩa là: Nước Đại Việt bao điển tích ở đây vạn đời nổi tiếng
    Thăng Long thắng lớn có công oanh liệt (của mẹ)


    Và:

    Tiến quân nhất trúc ân lai sứ
    Thắng trận thiên binh đáo thị hùng


    (Tiến quân một bát cháo ghi ơn mãi mãi
    Thắng trận ngàn quân đánh hùng dũng)


    Qua bậc tam cấp, chúng ta bước vào không gian bên trong của cung đệ tam. Cung đệ tam thờ công đồng tứ phủ, trên điện thờ có bức đại tự sơn son thếp vàng “Chúc sơn Tiên Từ” và đôi câu đối ca ngợi công đức Mẫu Liễu “Thánh Mẫu anh linh tương bao quốc, Thần tiên hách tạc phúc lưu dân”.

    Tiếp theo là cung đệ nhị, phía trên cung này có treo bức đại tự “Tối Linh Từ” (Đền rất thiêng). ở giữa có ban thờ đặt tượng Chúa bản đền. Cung này có 4 cột đá xanh nguyên khối, chạm trổ rồng mây và khắc nổi đôi câu đối chữ Hán. Mỗi cột cao 430cm đường kính 35 cm. Bên phải ban thờ chúa bản đền có ban thờ quan Hoàng Bảy. Bên trái là ban thờ quan Hoàng Mười.

    Và đây là cung đệ nhất (Cung cấm) vị trí trung tâm có ban thờ và tượng Liễu Hạnh Công Chúa đặt trong khám sơn son thếp vàng. Pho tượng bằng gỗ được tạc vào thời nhà Nguyễn, bên trái có ban thờ Nhị vị Chầu Bà.

    Điều đặc biệt là, pho tượng Thánh Mẫu Liễu Hạnh ở nơi đây được tạo tạc theo thế Toạ thiền, hai chân xếp tròn, tay phải để trên đùi phải hơi giơ lên và chụm các ngón quay vào lòng, bàn tay trái úp hờ trên đùi trái, đầu đội mũ miện, mặc áo cà sa, quần thâm thêu hoa cải trắng, cổ đeo nhiều dây tràng ngọc bích, mang biểu tượng của tràng hạt, mắt phượng, mày ngài nhưng gương mặt chất phác chứ không kiêu sa, lộng lẫy như tượng Mẫu ở đền Dâu. Rõ ràng, nghệ nhân dân gian đã kỳ công tạo tác một hình tượng phụ nữ dáng chân quê, một bà bán quán hàng phúc hậu bên đường như huyền thoại lưu truyền, mang y phục và dáng ngồi toạ thiền để khắc hoạ biểu tượng nhắc lại tích Tiên chúa cải theo phật Bà.

    den quan chao.JPG

    Lễ hội đền Quán Cháo hàng năm mở vào 15 tháng riêng, trùng vào lễ hội tại đền Dâu, kéo dài cho đến hết ngày 3-3 Âm lịch (Ngày kỵ của mẫu Liễu), Tuy nhiên khi người ta vào dự lễ hội đền Dâu bao giờ cũng qua lễ hội đền Quán Cháo, gọi là lễ trình, ca dao cổ ở địa phương có câu:

    Một thôi đi đến chợ Ghềnh
    Lễ Tiên Quán Cháo mới trình chúa Dâu


    Trước ngày mở hội đền Dâu, người ta tế lễ ở đền Quán Cháo trước, rồi rước ngai cùng tượng Thánh Mẫu về đền Dâu. các con nhang, đệ tử và dân thập phương hàng năm vào hội đền Quán Cháo, đền Dâu cầu tài, cầu lộc, cầu bình an xong mới ra hội Phủ Giày (vào ngày 3/3 âm lịch). Trước đây lễ hội có tục rước tượng và kéo chữ “Mẫu Nghi thiên hạ”, “Thiên hạ thái bình” và “Lý Nhân vi mỹ” nhưng hiện nay tục rước tượng và kéo chữ chưa khôi phục được, chỉ còn lễ và tế nữ quan còn duy trì. Cũng như nhiều phủ, điện Mẫu khác, nơi đây có những nghi thức thờ cúng cơ bản như: hầu bóng, tôn lô nhang và trình đồng để cầu mong đức Thánh Mẫu và các vị thần thánh ban phúc, lộc, thọ và an khang cho trăm họ.

    Di tích đền Quán Cháo là một trong những di tích có liên quan chặt chẽ tới Mẫu Liễu Hạnh như ở đền Sòng, Phố Cát (Thanh Hoá), Phủ đồi Ngang, đền Quán Cháo (Ninh Bình) liên quan tới con đường Thiên Lý cổ ra bắc vào Nam, gắn với không gian ảnh hưởng của Mẫu Liễu từ Phủ Tây Hồ (Hà Nội) qua Vân Cát (Nam Định), qua đèo Tam Điệp (Ninh Bình – Thanh Hoá) tới tận đèo Ngang (Hà Tĩnh – Quảng Bình).

    Di tích nằm trong không gian của phòng tuyến Tam Điệp – Biện Sơn gắn với các địa danh như luỹ Ông Ninh, thung Đong Quân, đèo Tam Điệp, luỹ Quèn Thờ đây là một phòng tuyến có ý nghĩa lịch sử quan trọng của dân tộc trong chiến thắng 20 vạn quân Thanh năm 1789.

    Với những giá trị của di tích nêu trên, năm 2009 cùng với di tích đền Dâu, đền Quán Cháo đã vinh dự được UBND tỉnh Ninh Bình xếp hạng là di tích lịch sử cấp tỉnh, hiện nay di tích đang được nhân dân Lý Nhân, phường Yên Bình trông coi và trùng tu tôn tạo.
     

    Bình Luận Bằng Facebook

Chia sẻ trang này