Múa bóng Nam bộ

Thảo luận trong 'Tục thờ Mẫu Nam Bộ' bắt đầu bởi cá bống, 20/5/11.

Lượt xem: 3,678

  1. cá bống

    cá bống New Member

    Múa Bóng rỗi Người Nam bộ có nhiều cách gọi Múa bóng , như múa bóng rỗi , háy bóng rỗi , múa bóng rôi ... tất cả đều chỉ một nghi thức trong các dịp cúng Nữ thần , Mẫu thần ở các đền miếu , mà ở đó có các bà bóng là những người giữ vai trò quan trọng nhất . Vậy múa bóng là gì so với nghi lễ lên đồng ( hầu bóng ) của Đạo mẫu Tam Phử , Tứ phủ thì có gì giống và khác nhau ?

    Lên đồng và múa bóng đều múa thuêng , hát thờ , gắn với nghi lễ cầu cúng thần linh , mà thần linh ở đây là các nữ thần , Mẫu thần , Thánh Mẫu . Tuy nhiên có sự khác nhau giữa lên đồng và múa bóng rỗi là lên đồng là múa của thần linh , thần linh tứ phủ nhập hồn vào ông đồng bà đồng để múa , để truyền phán , ban lộc , là sự tái sinh của thần minh trong thân xác của ông đồng bà đồng . Còn múa bóng là múa hát của người trần để ca tụng , dâng cúng thần linh . Tất nhiên các ông đồng , bà đồng có thể nhập hồn thân linh vào thân xác mình , thì phải tự dựa vào trạng thái ngây ngất .

    Như những gì chúng tôi quan sát được khi Bà bóng mở đầu cuộc múa bóng thì bao giờ cũng phải rỗi chào mời để thỉnh các nữ thần đang ở nơi xa xôi nào đó về đến miếu thờ mình để thưởng lãm múa bóng , hát rỗi và nhận lễ vật dâng cúng , thì trạng thái tâm ly bà bóng khá bình thường , chỉ cần họ có trí nhớ và các bài rỗi mà thôi . Tuy nhiên , sau đó đến các điệu múa dâng mâm vàng đặc biệt các trò tạp kỹ khá khéo léo nhiều khi nguy hiểm nữa thì đỏi hỏi bà bóng phải có tập luyện kỹ năng , kinh nghiệm và có đôi chút thăng hoa , nhập định nào đó

    Về phương diện nghi lễ, nếu nơi nào có tục thờ nữ thần thì thường có diễn xướng múa bóng. Đây là kết quả của giao lưu văn hóa Chăm - Việt, cụ thể hơn là người Việt đã Việt hóa điệu múa pajao của các bà bóng người Chăm để tạo ra múa bóng. Nghi thức múa bóng của người Chăm quy định người múa bóng phải là thiếu nữ đồng trinh hoặc người phụ nữ đẹp. Còn ở Nam bộ, phần lớn những người hành nghề múa bóng là người pêđê trẻ tuổi hoặc phụ nữ lớn tuổi. Những người này cho rằng việc hành nghề của họ là do có căn, có số, hay còn gọi là căn đồng. Các bà bóng nếu gốc là nam thì đều ăn mặc, đi đứng, nói năng, cư xử như một phụ nữ.
    Múa bóng rỗi có hai bộ phận là múa bóng và hát rỗi. Múa thông qua những động tác tạo hình biểu hiện sự kính dâng lễ vật lên thần linh. Đây là phần lúc nào cũng được mọi người quan tâm chờ đón. Một số bà bóng chịu khó tập luyện nên trình diễn những động tác múa khá điêu luyện, khéo léo như làm xiếc, khiến người xem lúc nào cũng hồi hộp, tò mò chờ đợi.

    Múa dâng lễ vật lên thần linh thường có các điệu sau:

    Người ta dùng một chén đựng đầy bông trang đưa cho bà bóng. Bà bóng tiếp nhận chén, bắt đầu thể hiện những điệu múa uốn lượn cơ thể, tay chân, miệng hát rỗi theo nhịp sên, phách của ban nhạc. Động tác cuối cùng của múa dâng bông là để chén bông trên đầu, múa lượn bằng cổ đôi ba vòng rồi quỳ xuống. Sau đó có người bước đến lấy chén bông trên đầu đặt lên bàn thờ.

    Mâm vàng là một thứ đồ mã đã dán trên chiếc mâm nhôm. Người ta dùng các loại giấy khác màu để tạo hình ngôi tháp. Tùy theo địa phương, theo lò của các bà bóng mà hình dạng, màu sắc của mâm vàng có những sắc thái khác nhau. Mâm vàng hình tháp là lễ vật mang tính linh thiêng để dâng lên các nữ thần.
    Múa mâm vàng có nhiều động tác, như dùng tay cuộn để dâng mâm, đội mâm lên đỉnh đầu, trên trán, trên cằm, trên môi, chuyển mâm trên vai, trên lưng, thậm chí dùng bàn chân để dâng mâm. Hình tượng múa mang tính thần kỳ, còn nghệ thuật gần với xiếc tạp kỹ. Khi một người múa dâng mâm thì có vài người khác chơi đàn cò, kèn, thanh la, trống, tạo nên không khí vừa linh thiêng vừa sôi động. Sau khi múa xong, người ta đem đốt ngôi tháp đó đi.

    Một mâm trầu cau được phủ vải đỏ sẵn sàng để bà bóng bưng lên và múa. Múa xong thì đem lộc này dâng thần linh và phát cho mọi người để lấy lộc. Cũng có người dùng tiền để mua lộc này.
    Tiết mục này lúc nào cũng gây được sự hứng thú cho người xem. Bà bóng dùng bảy, tám chiếc ghế chồng lên nhau, rồi dùng miệng cắn chân ghế và múa. Mỗi động tác uốn éo của bà bóng thường nhận được một tràng pháo tay và người ta thi nhau để tiền vào lòng những chiếc ghế đó như là sự tưởng thưởng cho công sức và sự khéo léo của người múa.

    Bà bóng dùng hai nhánh bông huệ dài, một cắn ở miệng, một để thẳng đứng, đầu của nhánh thẳng xuống tiếp xúc với đầu của nhánh còn lại. Trên các nhánh huệ này có rất nhiều tiền của người xem gắn vào để thưởng công. Khi thể hiện những điệu múa thuần thục, nhuần nhuyễn, bà bóng di chuyển liên tục mà nhánh huệ không bao giờ rớt.

    Động tác này cũng gần như một tiết mục xiếc của bà bóng. Bà bóng dùng miệng cắn một đầu cán dao, mũi dao đưa ra ngoài. Năm, sáu cây dao còn lại được chất thẳng đứng trên con dao nằm ngang. Bà bóng di chuyển nhiều lần, múa đẹp mà dao cũng không bị rớt.
    Động tác này làm người múa khá tốn sức, đồng thời còn đòi họ sự điêu luyện nữa. Quả là nguy hiểm khi một bà bóng đã ngoài 60 tuổi dùng tay nâng khạp quay nhiều lần, sau đó chỉ đặt một cạnh của miệng khạp lên trán mình rồi buông tay ra, lắc lư điệu múa. Thực hiện thành công điệu múa này, bà bóng nhận được nhiều tiền hơn cả. Người ta thi nhau thảy tiền vào khạp để thưởng công.

    Đây là một màn trình diễn độc đáo. Người múa dùng một chai rượu, trong đó phân nửa có sẵn rượu, để nằm ngay giữa đỉnh đầu. Người múa cứ lắc lư cơ thể, di chuyển qua lại mà chai rượu không bị lăn xuống đất. Sau nhiều động tác múa, nhảy khá điệu nghệ, người múa quỳ xuống, từ từ cúi đầu. Người khác cầm một cái dĩa, trong đó có một cái ly nhỏ để trước mặt người múa. Người múa cúi đầu sao cho rượu trong chai chảy được vào ly (không hề dùng tay) và chai rượu cũng không bị rớt xuống.

    Ngoài tài nghệ múa, bà bóng còn có khả năng sáng tác lời ca theo yêu cầu của gia chủ, của người chủ tế… theo nền nhạc đệm có sẵn. Người hát rỗi mặc lễ phục đứng trước bàn thờ nữ thần, tay cầm trống nhỏ, gọi là trống rỗi, vừa gõ làm nhịp cho hát mời nữ thần về dự nghi lễ. Lời hát tha thiết ca ngợi các vị nữ thần, mời các vị về ngôi đền để chứng kiến cảnh mọi người đang trông chờ và phù hộ, độ trì cho họ.
    Múa bóng rỗi là một nghệ thuật diễn xướng và hát để thể hiện truyền thống tri ân, uống nước nhớ nguồn của con người đối với thần linh, đối với tổ tiên và những người đã khuất. Trang phục của các bà bóng vì thế cũng rất cầu kỳ, đầy đủ áo, mũ, váy, khăn choàng cổ, ngạch quan. Việc trang điểm cũng kỹ, đậm phấn son. Đây quả là một nét đẹp văn hóa theo hình thức diễn xướng nghi lễ dân gian, thể hiện được giá trị văn hóa nghệ thuật cao, cần được bảo tồn và phát huy.
    -----------------------------------------------------------
    Bài viết : Giao sư Ngô Đức Thịnh
     
    Bài viết mới
    Chỉnh sửa cuối: 20/5/11

    Bình Luận Bằng Facebook

  2. toiyeuadmin

    toiyeuadmin New Member

    Bóng Rỗi,hay có cách gọi khác nữa là "Chầu Mời".Một hình thức múa bóng làm vui cho các Lịnh Bà...Cúng bóng rỗi "rầm rộ" nhất là vào tháng ba âm lịch,tất cả các Miễu có thờ Mẫu,Năm Bà Ngũ Hành(Tứ Phủ gọi là Chầu Năm Phương),hay các Cửu Phẩm Lịnh Bà,Bà Cố Hỷ Thượng Động,Bà Mẹ Sanh Mẹ Độ...v..v. sẽ tổ chức lễ "đáo lệ hằng năm" với mục đích cầu nguyện cho mưa thuận gió hòa,quốc thới dân an,xóm làng an cư lạc nghiệp.....
    Bóng rỗi có hai hình thức chính
    @Cúng tạm dâng: là chỉ chầu,mời lịnh tiên nương về chưng lễ ban phước lộc cho nhân
    gian gồm:Khai tràng,Chầu mời_thỉnh tổ,dâng bông
    dâng mâm vàng,bán lộc,an vi....
    @Cúng có hát tuồng: ngoài hình thức cúng tạm dâng có thêm phần hát tuồng để làm
    vui cho lịnh bà..tùy theo yêu cầu của chủ Miễu mà hình thức hát có
    thể khác nhau.Nhưng thường là "Hát Địa Nàng"..hay hát những trích
    đoạn cải lương để cúng dường..Về sau có thêm những tiết mục ảnh
    hưởng rõ rệt của hát bội..như: mời tiên ra tuồng,phước lộc,Trạng Nàng
    viếng huê viên(Hát Địa Nàng).
    +Phước Lộc: là hình thức khai đàn lễ cúng gồm các lễ:
    1.Khai chiếu gió:Mở cửa trời
    2.Nhựt Nguyệt:Thỉnh nhật nguyệt chiếu soi..cầu mưa thậun gió hòa
    3.Tam tài (phước,lộc ,thọ) ban tài lộc ,phước thọ cho nhân gian
    4.Gia ban tấn tước..ban tước lộc cho bổ Miễu,hay chủ lễ
    5.Ông Đông
    6.Thanh Đường hạ sang
    7.Bá Trạo nghinh Năm Bà(rước thỉnh năm Bà)
    8.Khai hội Năm Bà....
    Hình thức số 5 và 6 có nhiều nơi ít sử dụng...

    +Hát Địa Nàng:Cốt truyện cũng đơn giản.Tiên nữ Hằng Nga vâng linh VƯơng Mẫu Nương Nương xuống trần để đến huê viên,nơi "cây huê,giếng nước"hái lộc cầu an cho dân chúng.Tiên nữ xuống trần nhưng không biết đường đến huê viên nên thỉnh Thổ Địa dẫn đường.Thổ Địa sau một hồi vòi vĩnh,làm khó mới dẫn đường tiên nữ đến huê viên để khai mach nước giếng,tưới cây huê(cây lộc)...việc này biểu hiện cho việc khai nguồn mạch nước cầu cho mưa thuận gió hòa,mùa màng tươi tốt,tưới cây huê là hình thức ban tài tiếp lộc,ban cho nhiều điều may mắn..hanh thông trong cuộc sống.
    +Hát tuồng:là hát một bổn tuồng,hay là những trích đoạn nhỏ sau phần hát Địa Nàng...

    trên đây là nhưng ý kiến thiển cận của riêng tôi..và xin bổ sung một số ý nhỏ thôi...có gì sơ sót xin chủ nhà hoan hỷ nha!
     

Chia sẻ trang này