Chênh vênh then cổ

Thảo luận trong 'Hát then' bắt đầu bởi cô bé văn điển, 30/4/12.

Lượt xem: 1,662

Tags:
  1. Nghệ thuật hát Then, đàn Tính toàn quốc lần thứ ba: Chênh vênh then cổ

    Một khán giả trẻ người Tày, chạy xe 12 km để đến xem đêm bế mạc Liên hoan Nghệ thuật hát Then, đàn Tính toàn quốc lần thứ ba (vừa diễn ra tại Bắc Cạn), thổ lộ: "Nhiều người hát Then không giống các ông, bà vẫn hát nên không thích xem lắm. Chắc sẽ về nhà sớm thôi". Không ít người có chung cảm giác với chàng thanh niên này khi theo dõi Liên hoan năm nay. Dù được đánh giá cao với sự xuất hiện của nhiều gương mặt trẻ triển vọng nhưng Liên hoan Nghệ thuật hát Then, đàn Tính toàn quốc lần thứ ba vẫn không tránh khỏi cảm giác chênh vênh khi nghĩ về tương lai của Then cổ.

    Khi then được chuyên nghiệp hóa

    Công bằng mà nói, Liên hoan hát Then, đàn Tính năm nay được tổ chức chuyên nghiệp nhất trong các kỳ liên hoan với một sân khấu đẹp cùng hệ thống âm thanh, ánh sáng hỗ trợ khá hiệu quả cho các tiết mục biểu diễn. Chương trình biểu diễn của nhiều đoàn Bắc Cạn, Thái Nguyên, Bắc Giang, TP Hồ Chí Minh, Sơn La... cũng được dàn dựng khá chuyên nghiệp, đặc biệt là ở những tiết mục mang tính "phát huy" thường được gọi là then mới. Sự "nở rộ" của then mới tại liên hoan cho thấy sức sống tươi mới của nghệ thuật then trong đời sống hiện đại. Góp phần vào sự tươi mới đó, không thể không nói đến sự xuất hiện của dàn nghệ sĩ, diễn viên trẻ nhiều hứa hẹn. Ðó là Chu Văn Minh, 19 tuổi, người Tày ở thành phố Lạng Sơn, giải A Liên hoan Dân ca Việt Nam 2009; Nông Thanh Tuyền, 20 tuổi, người Tày ở Thái Nguyên; Trần Tiến Thành, 20 tuổi, người Kinh ở Thái Nguyên; Nguyễn Văn Bách, 20 tuổi, người Kinh ở Thái Nguyên; Âu Thị Nguyên, người Tày ở Hà Giang; Hà Thảo, 8 tuổi, người Tày ở Tuyên Quang... Nhiều người trong số họ đang theo học tại các trường VHNT với mục tiêu trở thành nghệ sĩ biểu diễn chuyên nghiệp. Nghệ sĩ Triệu Thủy Tiên, thành viên Ban chủ nhiệm CLB Ðàn và hát dân ca Tày, Nùng ở Lạng Sơn, "khoe": Lạng Sơn trong tương lai gần sẽ có được một lực lượng nghệ sĩ trẻ hát then chuyên nghiệp khá hùng hậu.

    Tuy nhiên, sự chuyên nghiệp hóa các loại hình dân ca, dân vũ không hề là chuyện dễ và thường ẩn chứa trong đó nguy cơ "con dao hai lưỡi". Ngay tại liên hoan hát then, đàn tính lần này, khá nhiều tiết mục được dàn dựng trở thành xa lạ với nghệ thuật hát then, đàn tính, nhiều chi tiết hiện đại được đưa vào khá gượng gạo. Sự thất vọng của người khán giả trẻ nói ở trên hay cảm giác chênh vênh khi nghĩ về tương lai của việc giữ gìn nghệ thuật then truyền thống cũng có căn nguyên từ đó. Cảm giác chênh vênh càng rõ nét khi số lượng các nghệ nhân tham gia liên hoan năm nay giảm đi so với kỳ liên hoan trước và các gương mặt trẻ, dù hứa hẹn nhiều triển vọng nhưng không ai trong số họ thật sự nặng lòng với then cổ. Con đường mà họ hướng tới là trở thành một nghệ sĩ biểu diễn then mới.

    Chênh vênh then cổ

    Ông Hồ Việt Sơn, Giám đốc Trung tâm Văn hóa - triển lãm tỉnh Hà Giang cho biết: "Số người trẻ biết hát then, chơi đàn tính ở Hà Giang hiện nay rất ít. Có những huyện muốn thành lập một tốp then nữ chừng 15 người nhưng cũng tìm không nổi. Số người hát được then cổ và chơi đàn tính, xóc nhạc như các nghệ nhân thì càng hiếm. Các nghệ nhân then ở Hà Giang cũng không còn lại là bao". Nghệ nhân Hà Thuấn (Tuyên Quang) cũng lo lắng: "Số lượng những người làm then tại các địa phương cũng đang ít dần đi, kéo theo đó chắc chắn sẽ là sự mai một của then cổ. Vì then cổ không chỉ là đàn, hát mà là một hình thức diễn xướng tổng hợp, không dành nhiều thời gian thì sẽ không thể biết hết. Mà thường thì các cháu bây giờ thích hát then mới hơn. Cũng không trách được vì then mới hợp với các cháu". NSƯT Nông Văn Khang (Thái Nguyên), cũng là một nhà nghiên cứu nghệ thuật then nhận xét: "Trong nghệ thuật then, chỉ riêng về cây đàn tính thôi cũng đã thấy rất phong phú rồi. Chẳng hạn như đàn của người Tày thì có ba dây với cung bậc, giai điệu khá phong phú. Trong khi đàn của người Thái chỉ có hai dây, âm thanh rất mềm mại và giai điệu thường trầm, ít biến đổi. Rất thú vị. Thế nhưng bây giờ rất ít các cháu muốn tìm hiểu kỹ về nó, càng ít cháu biết chế tác đàn tính. Then cổ bị mai một cũng là điều dễ nhìn thấy". Nghệ nhân, nhà nghiên cứu Hoàng Thị Cứ (Lào Cai), người đã có hơn 15 năm lặn lội đi sưu tầm, nghiên cứu về then, về dân ca, dân vũ, lễ hội của người Tày, Nùng ở Lào Cai cũng chia sẻ: "Các em trẻ thích học hát then, đàn tính ở Lào Cai thì rất nhiều nhưng chưa thấy em nào muốn dành thời gian để nghiên cứu về then thật sâu. Thường là các em chỉ thích học đàn, hát để tham gia đội văn nghệ thôi".

    Việc nghiên cứu, sưu tầm nghệ thuật then tại các địa phương trong những năm gần đây cũng đạt được những hiệu quả đáng ghi nhận, đặc biệt là việc phát hiện sự tồn tại của then trong đời sống dân tộc Giáy. Tại liên hoan này, nghệ nhân then người Giáy Phan Thị Phỏ (Bát Xát, Lào Cai) công diễn một trích đoạn trong lễ Lẩu Then rất đặc sắc. Tuy nhiên, để bảo tồn và gìn giữ then cổ một cách sống động lại phải trông chờ vào con cháu của đất then. Nhưng với những gì mà con cháu của đất then thể hiện tại liên hoan lại cho thấy hình như họ không sẵn sàng cho điều đó. Chu Văn Minh, một trong những đại diện ưu tú cho con cháu đất then tại liên hoan này cũng thừa nhận chỉ thuộc một phần rất nhỏ vốn then cổ của bà ngoại là nghệ nhân dân gian Mông Thị Sấm và sẽ dành nhiều thời gian để học hát then mới tại trường và tại CLB nhiều hơn là học then cổ ở bà. Rất nhiều bạn trẻ đang có lựa chọn giống Minh và các nghệ nhân nắm giữ then cổ thì ngày một già. Tương lai của then cổ vì thế vẫn còn chênh vênh lắm.

    Báo Nhân dân Điện tử
     
    Chỉnh sửa cuối: 30/4/12

    Bình Luận Bằng Facebook

  2. minhty_ls90

    minhty_ls90 New Member

    nhà văn nói láo, nhà báo nói phét, cũng không sai cho lắm
    Chu Văn Minh mình là người nùng mà, bài báo này mình đọc rồi, ôk mình thích học then mới vì với mình học then cổ không khó, và mình vẫn luôn học then cổ, chưa bao giờ bỏ then cổ cả, thậm chí tất cả những lần mình biểu diễn thì có đến 3/4 lần là mình biểu diễn then cổ, chính vì thế mình luôn muốn học đc nhiều then mới để nâng cao kỹ năng và kiến thức của bản thân........(nói chung cáng biết đc nhiều càng tốt) hi hi
    tất cả mọi vấn đề đều có 2 mặt của nó. càng ngày xã hội càng phát triển....... nếu chỉ hát then cổ mãi thì tuổi trẻ, những người dân tộc kinh nghe không thể hiểu nổi, thậm chí những người là con em của dân tộc tày, nùng, thái..... cũng không thể hiểu nổi, nhưng nếu chúng ta chỉ chú trọng hát then mới thì then cổ bị mai một
    chính vì thế theo mình ta vừa phải gìn giữ then cổ, nhưng vẫn phải phát huy, phát triển sáng tác then mới phục vụ xã hội (đơn giản vì then cũng là một loại hình nghệ thuật và ta cũng có thể dùng loại hình nghệ thuật này để phục vụ đời sống tinh thần của con chính chũng ta.)
     

Chia sẻ trang này